![]() مجموعه فرهنگی امام صادق (ع) نهادیست مردمی. این مجموعه در سال ۱۳۶۴ شمسی، با ارشادات و راهنمایی های استاد علامه محمدرضا حکیمی و با اشراف و سرپرستی حجتالاسلام سید علی محمد حیدری، و با کوشش تنی چند از روحانیون ،پزشکان و پیشه وران تاسیس گردید. نهاد فوق مشتمل بر واحد های متعدّد فرهنگی، اجتماعی، کتابخانه، […] |
بی تفاوتی اجتماعی و علل آن از منظر حضرت زهرا(س)
نویسنده: فاطمه حقیر ابراهیم آبادی (کارشناس زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگر مجموعه)
ارسال شده در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۹۷ چکیدهبی تفاوتی شهروندان نسبت به مسائل و مشکلات جامعه یکی از موضوعاتیست که گریبانگیر جامعه ها است. امروزه بی تفاوتی اجتماعی که نوعی بیماری تلقی می شود به عنوان یک رفتار درآمده است و بخشی از جامعه را به نوعی درگیر خود کرده است که برای برون رفت از این معضل راهی به جز مشارکت آگاهانه یکایک افراد جامعه وجود ندارد. بی تفاوتی، مفهومی معادل بی علاقگی، بی دردی، عزلت گزینی و … دارد. نوعی از بی تفاوتی در دنیای مدرن هست که به بی توجهی مدنی و نوعی دیگر از آن به فقدان حس همدری تعبیر می شود. دین هم، برای زیست انسانی یک هویت جمعی نیز قایل است و یک سلسله وظایفی را به عنوان مسائل اجتماعی مطرح می کند که توجه بیشتری می طلبد. همچنانکه بی تفاوتی در جامعه عللی دارد که در این مقاله ابتدا به زمینه های بروز بی تفاوتی در اجتماع و سپس به بیان نظریات چند نفر از جامعه شناسان در این زمینه پرداخته می شود و سپس بی تفاوتی اجتماعی از نگاه قرآن و حضرت زهرا(ع) مورد بررسی قرار می گیرد و در پایان راهکارهایی بر اساس تحلیل کلام آن حضرت برای مبارزه با این بی تفاوتی ها بیان خواهد شد. کلیدواژه: بیتفاوتی، آسیب اجتماعی، فاطمه زهرا(س). مقدمهجامعه برای پیشرفت و حرکت رو به جلو نیاز به همکاری و مشارکت یکایک شهروندان خود دارد. اما یکی از مسائل و مشکلاتی که جامعه با آن دست و پنجه نرم می کند بی تفاوتی مردم و شهروندان نسبت به مسائل و موضوعات اجتماعی است. امروزه بی تفاوتی اجتماعی شدت بیشتری به خود گرفته است و این موضوع نه تنها برای طبقات مرفه بلکه برای طبقات کم توان جامعه نیز مشکل آفرین است. بی تفاوتی در جامعه نوعی بیماری اجتماعی است و برای درمان راهی جز مشارکت و همدلی یکایک افراد در جامعه ندارد. بی تفاوتی اجتماعی نه تنها از نگاه جامعه شناسان بلکه در قرآن کریم نیز مورد نکوهش قرار گرفته و آفتی برای ترویج سبک زندگی اسلامی به حساب می آید چنانکه در صورت فراگیر شدن آن جامعه در هیچ کس توانایی برخورد با نابسامانی ها وجود نخواهد داشت و جامعه را به تدریج در ورطه نابودی می کشاند. بی تفاوتی اجتماعی چیست؟در زبان فارسی از این اصطلاح ترجمه های گوناگونی شده است، گاهی آن را بی قیدی اجتماعی و بی احساسی، بی حالی یا بی عاطفگی اجتماعی ترجمه کرده اند. برای این مفهوم معادلهای بی علاقگی و خونسردی، بی دردی، دلمردگی، نیز آمده است. در برخی نوشته ها، بی تفاوتی اجتماعی مترادف با عزلت گزینی، بی علاقگی و عدم مشارکت افراد در اشکال متعارف اجتماعی معنا شده و در تحلیل خود آن را مقابل علاقه اجتماعی، درگیری در فعالیت های اجتماعی و سیاسی قرار داده شده است. بی تفاوتی انواعی دارد که اولین نوع آن بی تفاوتی در دنیای مدرن است، بی تفاوتی ای که از فردگرایی توسعه یافته برمی خیزد و زیمل و گافمن نیز تحت عنوان «بی توجهی مدنی» به آن اشاره داشته اند. نوع دیگر بی تفاوتی، فقدان حس همدردی است. بی تفاوتی حالتی است که ما با خودمان فکر می کنیم حتما کسان دیگری وظیفه و مسئولیت دارند. بی اعتنایی افراد یا گروههای جامعه به مشکلات یکدیگر و همچنین به مسائل و مشکلات جامعه، که معمولا از بیگانگی اجتماعی، احساس عدم اثربخشی، نارضایتی و عدم اعتماد نسبت به دیگران ناشی می شود، باعث ایجاد نا هنجارهایی در ساختار اجتماع خواهد شد. این عوامل رفته رفته، افراد اجتماع را که به عنوان عناصر تشکیل دهنده همان اجتماع به شمار می آیند نسبت به موضوعات و مسائل اجتماعی بدبین و نسبت به آینده ناامید و انزوا طلب خواهد کرد. فردی که نسبت به جامعه احساس بی تفاوتی کند، احتمال دارد که از همه انواع مشارکت کناره گیری کرده و به صف افرادی که کاملا بی تفاوت هستند بپیوندند و یا اینکه در سطوح مختلف جامعه مشارکت فعال نداشته باشد.(مقاله« تبیین جامعه شناختی عوامل مرتبط با بی تفاوتی اجتماعی»، نویسندگان: موسی عنبری و سارا غلامیان، ۲۱/۱۱/۹۴). زمینه های بروز بی تفاوتی در جامعهنخستین دسته از عوامل بروز بی تفاوتی زیر عنوان عوامل روانشناختی قرار می گیرد. احساس عزت نفس، نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن، رفتار خوب با دیگران و دریافت پاسخ متقابل، اعتماد به دیگر شهروندان، نهادهای مدنی و….. از زمینه های روانی لازم برای مشارکت است. در برابر، احساس درماندگی، بی قدرتی، مفید نبودن، غفلت و … می تواند به بی تفاوتی دامن بزند. بی تفاوتی اجتماعی از نگاه برخی جامعه شناسانجامعه شناسان از زاویه های گوناگونی به مساله بی تفاوتی نگریسته و تحلیل های مختلفی را در این باره ارائه داده اند که به آوردن چند نظریه در این قسمت اکتفا می کنیم. بی تفاوتی اجتماعی در ایراناز اواسط دهه ۸۰، بخاطر بالا رفتن هزینه فعالیت سیاسی، جامعه ایران، دست به یک کوچ اجباری از عرصه سیاسی به عرصه اجتماعی زده است. متاسفانه در این فرایند نوعی عافیت طلبی هم به چشم می خورد. مردم کمتر حاضرند برای مسائل مهم کشور، هزینه پرداخت کنند. معمولا نوع واکنش خود را طوری تنظیم می کنند که کمترین هزینه برای آنان داشته باشد. در حقیقت مردم ایران چند وقتی است که اطمینان پیدا کرده اند که اعلام اعتراض یا نشان دادن خشم و نارضایتی آنها تاثیری در بهبود اوضاع نخواهد داشت و همچنین باعث می شود که با هزینه های سنگینی روبه رو شوند و در این صورت طبیعی است که ترجیح می دهند از کنار مسائل بی تفاوت بگذرند.(سایت ملیون، جامعه شناسی بی تفاوتی در ایران، ۷/۲/۱۳۹۴) بی تفاوتی اجتماعی از نگاه قرآندین، بشر را با دید جمعی می نگرد و برای انسانیت یک هویت جمعی قائل است. آنها که تک اندیشند، خطوط کلی اجتماعی را درک نمی کنند و در صحنه اجتماع قدم نمی نهند و در مقابل کسی که اهل اقدام و قیام باشد مساله هویت اجتماعی را خوب درک می کند. بر این اساس قرآن کریم در آیه ۶۲ سوره نور، مومنین راستین را چنین معرفی می کند:« مومنین راستین کسانی هستند که هم از نظر عقیده به خدا و پیامبرش معتقدند و هم از نظر درک مسائل اجتماعی و هوش جمعی، جامعه را خوب می شناسند و در مسائل جمعی همواره حضور دارند و منزوی نیستند.»(فصلنامه علوم اجتماعی مطالعات راهبردی زنان، بهار ۱۳۸۷، شماره ۳۹، فاطمه زهرا (ع) الگوی حضور اجتماعی- سیاسی زن مسلمان، مجتبی عطارزاده) شناسایی برخی از عوامل بی تفاوتیانسان متعهد نمی تواند برابر اتفاقاتی که در اطراف او رخ می دهد، بی تفاوت باشد بلکه احساس وظیفه می کند و خود را مسئول می داند، اگر کاری هم از دست او ساخته نباشد لااقل بی تفاوت نبوده و جنب و جوشی خواهد داشت. مگر آنکه تحت تأثیر علل فردی و اجتماعی به بی تفاوتی اجتماعی دچار بشود. شناسایی بعضی از عوامل این آسیب اجتماعی را در سخنان و نگرش های حضرت زهرا(س) می توان سراغ گرفت. برخورد حضرت فاطمه(ع) با بی تفاوتی هاژرفنگری همراه با نگاه نقادانه حضرت زهرا(ع) به وضعیت پیرامونی خویش، از عمق دقت و وسواس حضرت نسبت به مسائل، معضلات و وضعیت جامعه حکایت می کند و به خوبی نشان می دهد که فاطمه (ع) با توجه خاص خود در مقابل این معضلات ساکت ننشست و مردم را آگاه کرد که در مقابل این مسائل همه مسول هستند و نباید در مقابل این مشکلات بی تفاوت باشند که این بی تفاوتی مشکلات را برای آنها دو چندان می کند. نتیجههمانطور که در اثنای مقاله بیان شد بی تفاوتی اجتماعی نه تنها در جامعه امروزی بلکه در زمان پیامبر(ص) یک مشکل مهم و اساسی در جامعه دینی و مورد توجه دخترگرامی پیامبر(ص) بوده است و ایشان بعد از رحلت پیامبر با تمام توان خود به مبارزه با این پدیده آسیب زا پرداخت. اما با وجود اینکه قرن ها از تلاش و هدایت های آن بانوی بزرگ می گذرد ولی هنوز تا رهایی روان جامعه و ارادهٔ مردم از بیماری بی تفاوتی راههای نپیموده، بسیار است. منابع:۱٫ .محمد دشتی، تحلیل حوادث ناگوار زندگانی حضرت زهرا(ع)، قم، امام علی، ۱۳۶۷٫ ۳ نظر برای این مطلبیک نظر بگذارید |
مقاله بسیار خوبى بود. براى من مطالب نو و تازه بود. موفق باشید.
سلام. مطالب خواندنی و اموزندهای داشت.
سپاس از نویسنده و مجموعه سایت.
میلاد حضرت فاطمه بر شما فرخنده باد.
سلام و تبریک متقابل
تشکر از محبت و توجهی که دارید.